Vi vil gjerne ha rein mat. Vi vaskar hender. Vi vaskar salatblad og gulrøter. Vi kokar poteter, ris og nudlar i vatn. Vi brukar vatn når vi skal lage ei suppe med mykje godt i. Då vil vi ha reint vatn! Det har vi i Noreg. Skru på springen, og du får det du treng.

Etter middagen vaskar vi opp. Vi vaskar benker og bord. Nokre gonger vaskar vi golva og andre stader der skitt samlar seg.

Å få tak i nok vatn på ein lett måte gjer det mogleg å ha eit høgt nivå på hygienen, dersom vi ønskjer det. Vask med såpe og vatn tek mange bakteriar som elles kunne gjort oss sjuke.

I Noreg får over 90 prosent av folket vatn frå offentlege vassverk, medan resten har ei anna vassforsyning eller vatn frå eigen brønn.

Les meir om dette i kapittelet “Reint vatn → god helse.”

Vi bør drikke ein til halvannan liter vatn om dagen. Eit menneske består av to tredelar vatn. Lungene, blodet, auga, ledda, knoklane, hjernen - heile kroppen treng vatn. Eit næringsmiddel som vi brukar så mykje av, bør absolutt vere så reint som mogleg.

I Noreg finst det mange vassverk. Reinsemåtane kan vere litt ulike frå stad til stad, fordi vatnet ikkje er likt alle stader. Men målet er det same: Innbyggjarane skal få nok reint vatn.

Les meir om reinsing av drikkevatn her.

Vi nøyer oss ikkje med å drikke vatnet. Vi gjer oss reine utvendig også. Vi badar, dusjar, vaskar hender og pussar tenner med 55 liter vatn kvar dag. Det er kva kvar person brukar i gjennomsnitt. Det hadde vi vel ikkje gjort dersom vi hadde måtta bere vatnet i hus …

Vi vaskar ute også

I byane skaper trafikken mykje støv og skitt. Så det blir vaska. Utanpå store bygningar, slik som på teikninga, der vindauga får ein omgang. Trafikklysa blir spylte så det ikkje skal vere tvil om fargen på lysa dei sender ut. På landevegen blir skilta reingjorde for å betre tryggleiken.

Gatene blir spylte og feia.

Tog, trikkar og bussar blir vaska dagleg. Det skal skaffast mykje vatn..

Stadig klesvask

Klesvask heime går greitt når vi har vaskemaskin, og vi kan gå nyvaska og fine ut i dagen. Kanskje vi vaskar for ofte, nokon byter klede fleire gonger om dagen og vaskar dei. Men nokre stader er det nødvendig å vaske så grundig og ofte for at smittestoff skal fjernast. På sjukehuset gjeld det sengetøyet og kleda til dei tilsette. På hotella gjeld det sengetøy og dukar, bad og rom. Kafear og restaurantar må ha reine dukar, toalett, kjøkken og servise, og dei som jobbar på alle desse stadene, må vaske hendene grundig og ofte. Medan gjestene søv eller kosar seg med maten, er det alltid nokon som vaskar og vaskar, for at hygienen skal bli så god at folk ikkje blir sjuke.

Vatn som blir brukt, hamnar i avløpsrøyra under gatene. Det blir reinsa. Korleis det blir gjort, kan du lese her.

 

Industrien er heilt avhengig av reint vatn. Dei som produserer brus, har vatn som den viktigaste ingrediensen. Mange matvarer inneheld vatn og kan også bli lagra i vatn. Det må vere av god kvalitet. Flasker må vaskast. Utstyret mjølkebøndene brukar i mjølkinga, må vaskast. Vatn blir også brukt i industrien for å kjøle ned maskinar og produkt. Papirindustrien treng mykje vatn for å få laga papir. Det er mange fleire bruksmåtar vatnet har i produksjonen av mat og andre produkt. Dersom vatnet hadde vore forureina, hadde produksjonen måtta stoppe.

Vatnet i Noreg er forresten av så god kvalitet at du kan drikke det rett frå springen.

Glade barn i symjebassenget … Symjebasseng kan redde liv dersom skuleelevar får lære å symje der. Innandørs symjebasseng gir ungdom mulegheiter til å delta i symjesport og konkurransar heile året.
Fritidsbåtar, fiske, kanopadling og kajakk, vandring elvelangs om sommaren og skøyteturar om vinteren. Det er viktig å ta vare på vatnet og halde det så reint som råd, same kva vi brukar det til.

Les meir om vatn til glede og nytte i kapittel 6.

Dette merket er ein beskjed om kvar du kan finne vatn, slik:

Stå framfor merket, slik at du ser like mykje av den raude fargen på kvar ytterside av dei to kvite strekane. Då står du rett framfor. Snu deg 180 grader, det vil seie heilt rundt med ryggen til merket. På akkurat dette merket står det 16. Det vil seie at du skal gå 16 meter rett fram.. Då vil du finne eit kumlokk i vegen eller gata. I kummen er det vassrøyr og ventilar. Dei som kjører brannbil, lyfter opp kumlokket med ein krok og klatrar ned i kummen. Der kan dei feste slangen frå brannbilen til eit vassrøyr i kummen. Slik kan dei få tilstrekkelege mengder vatn som dei kan sløkkje med. Vasstrykket i det kommunale leidningsnettet pressar vatnet mange meter til vers.

Kvifor er merket nødvendig? Ser ikkje brannfolka kummen same kva? Vel - ikkje dersom det er snø …

Vasstrykket er viktig for å kunne sløkkje brannar. Det viser historia oss. Mange byar i Noreg vart stygt skadde av brann fordi det ikkje var noko godt system for vassforsyning. Les meir om det i kapittel 8.

Overskrifta påstår at sjukdom kan vaskast vekk. Det er sjølvsagt ikkje heile sanninga. Men det er sant at vi kan fjerne mange smittestoff når vi vaskar med varmt vatn og såpe. På eit sjukehus er det strenge krav til hygienen. Heile tida er det folk som vaskar servantar, dørhandtak og golv, berre for å nemna noko. Heldigvis er det ikkje noko problem med tilgangen på vatn i Noreg.

Utstyret legane brukar på pasientane, må reingjerast på ein spesiell måte. Ofte brukar dei ein autoklav, som er ein spesiallaga trykkokar for å drepe bakteriar og virus.

Noko å tenkje på: Kva for jobbar og kva for yrke er med på å hjelpe folk på eit sjukehus?

Her ser du før og no. I gamle dagar (over) flaut kloakken og sølevatnet og avfallet i gata, i rennesteinen som det het. Avfall frå doar, slakteri og hestelort på gata kunne forureine drikkevatnet. Folk vart sjuke. Nokre gonger spreidde farlege sjukdommar seg via drikkevatnet, og mange døydde.

Heldigvis er det no strenge reglar for at avløpsvatn skal bli frakta bort i eigne røyr og reinsast før det blir sleppt tilbake til naturen. Det har vore eit verknadsfullt tiltak for betre helse blant folk. Det er vanskeleg å forstå det gode ved notida dersom ein ikkje kjenner det dårlege ved fortida. Les meir om fortida i Annes forteljing.

Vil du lese om reinsing av avløpsvatn? Sjå i kapittel 5.

Her er blomar som teiknaren Geir Moen såg i eit vakkert blomebed på torget der han bur. Nokon av oss menneske kjem i godt humør når vi ser noko vi tykkjer er fint. Smaken er rett nok ulik. Same kva, mykje vatn og mykje arbeid blir brukt på å vatne blomar og buskar i parkane. I hagane er det mange som lagar blomebed der det eine slaget avløyser det andre frå våren, gjennom sommaren og til hausten. Åkrane med jordbærplanter får sine viktige dropar med vatn, medan mange av oss ventar på dei raude, mogne jordbæra. Når det regnar lite, kastar spreiarane vatnet sitt over åkrane med korn.

Alt som lever må ha vatn.
Nesten alt som lever er mest vatn.
Kven skal ta ansvar for vatnet i framtida?
Er du med?